Een milieuaspect is een onderdeel van de activiteiten, producten of diensten van een organisatie dat invloed kan hebben op het milieu. Een milieueffect is de verandering in het milieu die daaruit ontstaat of kan ontstaan.
Het verschil is dus eenvoudig: het milieuaspect is de oorzaak of bron van invloed, het milieueffect is het gevolg voor het milieu. Binnen ISO 14001 is dit onderscheid belangrijk omdat je eerst moet begrijpen waardoor milieubelasting kan ontstaan voordat je kunt bepalen wat je moet beheersen of verbeteren.
Een bestelbus die diesel gebruikt heeft brandstofverbruik als milieuaspect. Het gebruik van fossiele brandstof en de uitstoot naar de lucht zijn milieueffecten. De activiteit is het rijden met de bestelbus; het aspect en het effect beschrijven vervolgens de relatie met het milieu.
Milieuaspect en milieueffect: wat is precies het verschil?
Wat veroorzaakt invloed op het milieu?
Een milieuaspect zit aan de kant van de organisatie. Het heeft betrekking op een activiteit, product of dienst die in wisselwerking kan staan met het milieu.
Voorbeelden zijn energieverbruik, brandstofverbruik, afval, gebruik van chemicaliën, waterverbruik, emissies, geluid en materiaalgebruik.
Wat gebeurt daardoor met het milieu?
Het milieueffect beschrijft de verandering in het milieu die geheel of gedeeltelijk door het milieuaspect wordt veroorzaakt.
Voorbeelden zijn klimaatbelasting, luchtverontreiniging, bodemverontreiniging, uitputting van grondstoffen, afvalbelasting of verstoring door geluid.
Van activiteit naar milieuaspect en milieueffect
Het wordt vaak duidelijker wanneer je niet direct begint bij het milieuaspect, maar eerst kijkt naar wat de organisatie daadwerkelijk doet.
Door deze volgorde te gebruiken voorkom je dat milieuaspecten, milieueffecten en maatregelen door elkaar worden gehaald.
Voorbeelden van milieuaspecten en milieueffecten
Dezelfde activiteit kan meerdere milieuaspecten hebben en één milieuaspect kan meerdere milieueffecten veroorzaken. Onderstaande voorbeelden laten zien hoe je het onderscheid in de praktijk kunt maken.
| Activiteit | Milieuaspect | Mogelijk milieueffect |
|---|---|---|
| Bedrijfsauto gebruiken | Brandstofverbruik en uitlaatgassen | Gebruik van fossiele brandstoffen en emissies naar de lucht |
| Kantoor verwarmen | Energieverbruik | Klimaatbelasting door energieproductie |
| Producten verpakken | Gebruik van karton en kunststof | Grondstoffengebruik en ontstaan van afval |
| Machines reinigen | Gebruik van reinigingsmiddelen | Mogelijke belasting van water of bodem |
| Productieproces uitvoeren | Ontstaan van restmateriaal | Afvalproductie en verlies van grondstoffen |
| Goederen opslaan | Opslag van olie of chemicaliën | Mogelijke bodem- of waterverontreiniging bij lekkage |
| Installaties gebruiken | Geluid | Geluidshinder voor de omgeving |
| Sanitair en productie gebruiken | Waterverbruik | Gebruik van natuurlijke hulpbronnen |
| Inkopen van grondstoffen | Gebruik van materialen | Gebruik van natuurlijke hulpbronnen en milieubelasting in de keten |
| Afvoeren van afval | Afvalstromen | Grondstoffengebruik, transport en verwerking van afval |
Een milieuaspect hoeft niet altijd negatief te zijn
Bij milieuaspecten wordt vaak alleen aan negatieve gevolgen gedacht, zoals uitstoot, afval of vervuiling. De relatie met het milieu kan echter ook positieve effecten hebben.
Denk bijvoorbeeld aan een organisatie die een product zo ontwerpt dat minder materiaal nodig is, een product langer meegaat of onderdelen beter hergebruikt kunnen worden. Ook zulke keuzes kunnen relevant zijn bij het beoordelen van milieuaspecten en hun effecten.
Het belangrijkste is dat je kijkt naar de feitelijke relatie tussen de activiteiten van je organisatie en het milieu.
Eén milieuaspect kan meerdere milieueffecten hebben
Een veelgemaakte fout is om ieder milieuaspect automatisch aan precies één milieueffect te koppelen. In werkelijkheid kunnen meerdere effecten ontstaan.
Voorbeeld: gebruik van diesel
Een transportbedrijf gebruikt diesel voor bedrijfswagens. Het brandstofverbruik is een milieuaspect.
Daar kunnen verschillende milieueffecten mee samenhangen:
- gebruik van fossiele grondstoffen;
- uitstoot van broeikasgassen;
- uitstoot van andere stoffen naar de lucht;
- risico op bodem- of waterverontreiniging bij morsen;
- milieubelasting die samenhangt met productie en transport van de brandstof.
Welke effecten je precies meeneemt, hangt af van de activiteit en de relevantie voor jouw organisatie.
Eén activiteit kan meerdere milieuaspecten hebben
Hetzelfde geldt andersom. Eén activiteit kan verschillende manieren hebben waarop zij invloed uitoefent op het milieu.
Neem bijvoorbeeld een productieproces. Daarbij kunnen onder andere de volgende milieuaspecten spelen:
- elektriciteitsverbruik;
- gebruik van grondstoffen;
- waterverbruik;
- gebruik van chemicaliën;
- productie van afval;
- geluid;
- emissies naar lucht of water.
Je hoeft een activiteit dus niet kunstmatig terug te brengen tot één aspect. Het doel is juist een realistisch beeld krijgen van de manieren waarop de activiteit met het milieu samenhangt.
Hoe bepaal je milieuaspecten in de praktijk?
Begin bij de activiteiten, producten en diensten van de organisatie. Kijk daarna per activiteit welke inputs, outputs en mogelijke ongewenste gebeurtenissen relevant zijn.
Je kunt bijvoorbeeld vragen:
- Welke energie gebruiken we?
- Welke grondstoffen en materialen gebruiken we?
- Welke stoffen worden opgeslagen of verwerkt?
- Welk afval ontstaat?
- Welke emissies kunnen ontstaan?
- Hoeveel water gebruiken we?
- Kan er geluid, geur of andere hinder ontstaan?
- Wat kan er gebeuren bij een lekkage, storing of incident?
Vervolgens bepaal je welke milieueffecten met deze aspecten samenhangen. Pas daarna wordt het zinvol om te beoordelen welke aspecten extra belangrijk zijn.
Hoe je dat doet, lees je verder bij het beoordelen van significante milieuaspecten binnen ISO 14001 .
Milieuaspect is niet hetzelfde als milieurisico
Ook deze begrippen worden regelmatig door elkaar gebruikt. Een milieuaspect beschrijft de wisselwerking tussen een activiteit en het milieu. Een risico gaat over de mogelijke gevolgen van onzekerheid voor het milieumanagementsysteem of het behalen van de beoogde resultaten.
Bij de opslag van olie kan bijvoorbeeld opslag en gebruik van olie het milieuaspect zijn. Een lekkage kan een ongewenste situatie zijn die leidt tot bodemverontreiniging. Vervolgens beoordeel je hoe relevant dit is en welke beheersmaatregelen nodig zijn.
Het helpt daarom om milieuaspecten eerst goed te identificeren voordat je risico's, maatregelen en verbeteracties verder uitwerkt.
Van milieuaspect naar beheersmaatregel
Alleen een lijst maken van milieuaspecten en milieueffecten heeft weinig waarde. Uiteindelijk wil je bepalen welke onderwerpen beheerst of verbeterd moeten worden.
| Milieuaspect | Milieueffect | Mogelijke beheersmaatregel |
|---|---|---|
| Elektriciteitsverbruik | Milieubelasting door energiegebruik | Energiezuinige apparatuur, uitschakelbeleid, monitoring |
| Restafval | Grondstoffengebruik en afvalverwerking | Afvalscheiding en verminderen van materiaalgebruik |
| Chemicaliën | Mogelijke bodem- of waterverontreiniging | Veilige opslag, lekbakken en incidentinstructies |
| Brandstofverbruik | Emissies en gebruik van fossiele brandstoffen | Routeplanning, zuiniger voertuigen en rijgedrag |
Wat moeten medewerkers hiervan weten?
Niet iedere medewerker hoeft alle milieuaspecten en milieueffecten van de organisatie uit het hoofd te kennen. Het is vooral belangrijk dat medewerkers begrijpen welke onderwerpen relevant zijn voor hun eigen werkzaamheden en welk gedrag daarbij wordt verwacht.
Een magazijnmedewerker hoeft bijvoorbeeld niet de volledige analyse van het milieumanagementsysteem te kennen, maar moet wel weten welke afvalstromen er zijn, hoe stoffen worden opgeslagen en wat er moet gebeuren bij een lekkage.
Dit onderwerp werken we verder uit in wat personeel moet weten over milieuaspecten .
Hoe passen milieuprestaties hierbij?
Wanneer je relevante milieuaspecten hebt bepaald, wil je voor belangrijke onderwerpen kunnen beoordelen hoe de organisatie presteert. Daar komen milieuprestaties en meetbare indicatoren in beeld.
Als elektriciteitsverbruik een relevant milieuaspect is, kun je bijvoorbeeld het aantal kWh per maand of per geproduceerd product volgen. Bij afval kan kilogram restafval per order een nuttige indicator zijn.
Bekijk voor de verdere uitwerking welke milieuprestaties je kunt meten voor ISO 14001 .
Veelgemaakte fouten
Aspect en effect omdraaien
CO₂-uitstoot wordt bijvoorbeeld als activiteit genoemd en autorijden als effect. Begin altijd bij wat de organisatie doet en redeneer daarna naar de invloed op het milieu.
De maatregel als milieuaspect noemen
Afvalscheiding is doorgaans een beheersmaatregel, niet het oorspronkelijke milieuaspect. Het relevante aspect kan bijvoorbeeld het ontstaan van afval zijn.
Alleen normale situaties bekijken
Denk ook na over afwijkende omstandigheden en mogelijke incidenten, zoals een lekkage of storing.
Alles even belangrijk maken
Nadat aspecten zijn geïdentificeerd, bepaal je welke daarvan belangrijk genoeg zijn om extra te beheersen, volgen of verbeteren.
Voorbeeld voor een kantoororganisatie
Ook een kantoororganisatie heeft milieuaspecten. De omvang en impact zijn vaak anders dan bij productie, maar de manier van redeneren blijft hetzelfde.
| Activiteit | Milieuaspect | Milieueffect |
|---|---|---|
| Verwarmen en koelen | Energieverbruik | Milieubelasting door energieproductie |
| Printen | Papier- en tonerverbruik | Grondstoffengebruik en afval |
| Zakelijke reizen | Brandstof- en energieverbruik | Emissies en gebruik van grondstoffen |
| Inkoop apparatuur | Gebruik van materialen en elektronica | Grondstoffengebruik en uiteindelijk elektronisch afval |
Voorbeeld voor een productiebedrijf
Bij productie zijn vaak meer verschillende milieuaspecten aanwezig. Je kunt bijvoorbeeld per processtap bekijken wat erin gaat, wat eruit komt en welke mogelijke invloed op het milieu ontstaat.
| Activiteit | Milieuaspect | Milieueffect |
|---|---|---|
| Machinebewerking | Elektriciteitsverbruik | Milieubelasting door energiegebruik |
| Machinebewerking | Metaalresten | Grondstoffengebruik en afval |
| Reinigen onderdelen | Gebruik van reinigingsmiddelen | Mogelijke belasting van water en bodem |
| Opslag vloeistoffen | Mogelijke lekkage | Bodem- of waterverontreiniging |
Milieuaspecten beheren in ISO Portal Online
Binnen ISO Portal Online kun je milieuaspecten koppelen aan activiteiten, effecten, verantwoordelijkheden, maatregelen en andere onderdelen van het milieumanagementsysteem. Daardoor ontstaat een logische lijn van wat de organisatie doet naar de mogelijke invloed op het milieu en de maatregelen die nodig zijn.
Wanneer een aspect belangrijk blijkt, kun je dit vervolgens verbinden met doelstellingen, milieuprestaties, acties en periodieke beoordelingen.
Bekijk hoe ISO 14001 software helpt om milieuaspecten en de rest van het milieumanagementsysteem overzichtelijk te beheren.
Veelgestelde vragen over milieuaspecten en milieueffecten
Wat is een milieuaspect?
Een milieuaspect is een onderdeel van de activiteiten, producten of diensten van een organisatie dat invloed kan hebben op het milieu. Voorbeelden zijn energieverbruik, afval, gebruik van grondstoffen, emissies en opslag van stoffen.
Wat is een milieueffect?
Een milieueffect is een verandering in het milieu die geheel of gedeeltelijk ontstaat door een milieuaspect. Denk aan luchtverontreiniging, bodemverontreiniging, gebruik van natuurlijke hulpbronnen of klimaatbelasting.
Wat is het verschil tussen een milieuaspect en een milieueffect?
Het milieuaspect zit aan de kant van de activiteit van de organisatie en beschrijft waardoor invloed op het milieu kan ontstaan. Het milieueffect beschrijft wat er daardoor met het milieu gebeurt.
Is energieverbruik een milieuaspect of milieueffect?
Energieverbruik is een milieuaspect. Mogelijke milieueffecten zijn onder andere het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en milieubelasting die samenhangt met de productie van de gebruikte energie.
Is afval een milieuaspect of milieueffect?
Het ontstaan van afval kan als milieuaspect worden geïdentificeerd. De milieueffecten hangen af van het type afval en de verwerking en kunnen bijvoorbeeld bestaan uit grondstoffengebruik, transportbelasting en belasting door afvalverwerking.
Kan één milieuaspect meerdere milieueffecten hebben?
Ja. Brandstofverbruik kan bijvoorbeeld samenhangen met gebruik van fossiele grondstoffen, uitstoot van broeikasgassen en andere emissies naar de lucht.
Waar let een auditor op?
Een auditor kijkt vooral of de organisatie op een logische manier vanuit haar activiteiten naar relevante milieuaspecten en milieueffecten heeft gekeken. Daarbij hoeft niet voor ieder onderwerp ingewikkelde terminologie te worden gebruikt.
Belangrijker is dat je kunt uitleggen welke activiteiten invloed hebben op het milieu, welke effecten daarbij kunnen ontstaan en hoe je bepaalt welke onderwerpen beheerst of verbeterd moeten worden. De gekozen milieuaspecten moeten herkenbaar aansluiten op wat er daadwerkelijk binnen de organisatie gebeurt.